сцэнарыі святаў на беларускай мове

С. М. ЛУГАЎЦОВА, настаўніца вышэйшай катэгорыі; ПШ №34г. Брэста. Пачатковая школа 2. 2016

Знаўцы мовы

Інтэлектуальная гульня ў IV класе

Задачы: замацаваць веды па беларускай мове; развіваць творчае мысленне, пазнавальную цікавасць; узбагачаць слоўнікавы запас; садзейнічаць выхаванню павагі да Беларусі і беларускай мовы.
Абсталяванне: мультымедыйная прэзентацыя, канверты з заданнямі, аркушы паперы, граматы, прызы. НА ДЫСКУ: мультымедыйная прэзентацыя, крыжаванка, карткі з заданнямі.
Падрыхтоўчая работа: кожны клас у паралелі фарміруе каманду, прыдумвае назву, выбірае капітана; актавая зала ўпрыгожваецца адпаведна тэматыцы мерапрыемства.

Ход мерапрыемства

I. Арганізацыйны момант.

1-шы вядучы. Добры дзень, дарагія сябры! Сёння мы сабраліся, каб паказаць свае веды па роднай мове і даказаць, што ўсе мы — сапраўдныя знаўцы мовы (слайд 1)!
2-гі вядучы. Мова ўзнікла даўным-даўно. Менавіта мова вылучыла чалавека з жывёльнага свету. Сучасныя народы між сабой найперш адрозніваюцца сваёй мовай.
Чытаецца эпіграф (слайд 2):
Мова, пявучая мова!
Ты — уладарка нявызнаных скарбаў.
Столькі значэнняў, гучанняў і фарбаў
Мае ў сабе тваё кожнае слова.
А. Зарыцкі.
1-шы вядучы. Калі мы забудзем сваю мову, не будзем на ёй размаўляць, перастане існаваць і наш народ — беларусы. I з карты свету знікне наша Беларусь.
Падрыхтаваныя вучні чытаюць верш М. Пазнякова “Беларусь".
2-гі вядучы. У зале сабраліся мовазнаўцы, якія ведаюць усе сакрэты мовы. Вітаем каманды (слайд 3)!
Каманды пад апладысменты балельшчыкаў паднімаюцца на сцэну, затым па чарзе хорам агучваюць сваю назву. Вядучы знаёміць з правіламі гульні (слайды 4—5). Паўтараюцца правілы работы ў камандзе (слайд 6).
Вядучы прадстаўляе журы.

II. Конкурсная праграма.

Крыжаванка “Знаўцы правіл” (слайды 7—16)
Вядучы задае пытанні камандам па чарзе. Кожны правільны адказ — 1 бал.

1. У гэтых сказах выказваецца заклік да дзеяння, пажаданне, просьба, парада ці загад.
2. Яны складаюць алфавіт.
3. Гэтыя гукі ўтвараюцца з дапамогай голасу і шуму або толькі шуму.
4. Гэтыя сказы вымаўляюцца з асаблівым пачуццём.
5. У гэтых сказах заключаецца пытанне.
6. Зычныя гукі, якія ўтвараюцца з дапамогай шуму і голасу.
7. Выказванне на пэўную тэму — гэта...
8. 3 дапамогай гэтых сказаў людзі паведамляюць пра падзеі, выказваюць свае думкі і пачуцці.
Каманды хорам чытаюць ключавое слова — прыказка.

Крыжаванка 'Знаўцы правіл'
Прыказкі і прымаўкі (слайд 17)
Утварыце са слоў прыказкі ці прымаўкі. Запішыце іх. (Кожны прыклад — 1 бал.)

1) мазалёў, пад’ясі, паносіш, хлеба (Мазалёў паносіш — хлеба пад’ясі.)
2) раскусіш, не, зерня, не, з’ясі, арэх(Арэх не раскусіш — зерня не з’ясі.)
3) зрабіць, не, адкладвай, што, сёння, на, заўтра, паспееш, тое (Не адкладвай на заўтра тое, што паспееш зрабіць сёння.)

Загадкавы цыферблат (слайд 18)
1-шы вядучы. Замест лічбаў на цыферблаце — літары, а лічбы змешчаны ўнізе. Паспрабуйце разабрацца ў лічбах і расшыфраваць імёны двух народных паэтаў Беларусі.

Знаўцы мовы 'Загадкавы цыферблат'
1) 8.1.10.4       10.2.7.4.6.4
(Янка Купала.)
2) 8.10.2.5       10.11.6.4.12
(Якуб Колас.)
Праверка праводзіцца па слайдзе 19.

Загадкавы свет фразеалогіі (слайд 20)
Кожная каманда атрымлівае канверт са сваім фразеалагізмам. Задача — растлумачыць яго. Вядучы пытаецца, ці ўсе словы ў фразеалагізмах зразумелыя, і прапануе дадатковую інфармацыю (слайды 21—23).

Бібікі біць
Слова бібікі калісьці ўжывалася ў значэнні “гузікі". Гэта дае падставу меркаваць, што першапачаткова выраз бібікі біць меў значэнне “гуляць з гузікамі”. Пазней гэты выраз пачаў ужывацца ў значэнні “гультаяваць, займацца пустой, бескарыснай справай”.

Ні кала ні двара
Слова кол некалі мела значэнне “ўчастак ворнай зямлі, надзел каля хаты”. Першапачатковы сэнс выразу быў паказчыкам беднасці чалавека — ні зямлі, ні гаспадаркі.

На злодзеі і шапка гарыць!
У далёкія часы ў невялікім мястэчку здарылася пакража. Абкрадзеныя звярнуліся да мудраца. Той павёў іх на кірмаш і крыкнуў: “Гэй! Паглядзіце! На злодзеі шапка гарыць!” Злодзей мімаволі схапіўся за шапку і гэтым выдаў сябе.

“Як ты сэрцу майму міла, дарагая Беларусь!"

Кожная каманда рашае два рэбусы. За кожны — 1 бал.

Знаўцы мовы 'Рэбусы'

Пакуль каманды працуюць, дэманструюцца слайды 24—27.

Знаўцы мовы 'Краявіды Беларусі'

Гульня з балельшчыкамі

"Метаграмы" “Моўная скарбонка” (слайды 28—29)
Кожнай камандзе вядучы прапануе адзін прыклад. Праверка праводзіцца па слайдзе 30.
“Перакладчыкі” (слайд 31)
Кожная каманда працуе над перакладам слоў. За кожнае правільна перакладзенае слова — 1 бал.
“Назаві адным словам”
Трэба даць агульную назву прапанаваным словам, якія вядучыя зачытваюць камандам па чарзе. За кожнае правільна падабранае паняцце — 1 бал.
Загадкі
За кожную правільную адгадку — 1 бал.
“Выправі памылку”
За кожны правільны адказ — 1 бал.
Сінквейн (слайды 32—33)
Кожная каманда складае сінквейн пра мову.
  1. Мова.
  2. Якая?_____, _____.
  3. Што робіць?____, ____, ____.
  4. Фраза _____.
  5. Што? _____

III. Падвядзенне вынікаў.

Журы падводзіць вынікі конкурсаў. Пераможцы ўзнагароджваюцца граматамі і прызамі.

IV. Рэфлексія.

Кожны ўдзельнік працягвае сказ:
• Я даведаўся...
• Я змагу...
• Мне спатрэбіцца... (слайд 34)

Потым ацэньвае свае дасягненні:
• У мяне атрымалася...
• Мне было цяжка...
• Мне спадабалася...
• Я хачу пахваліць... за... (слайд 35)

Вядучыя дзякуюць усім за удзел (слайды 36-37).

Яшчэ на гэту тэму:

Пяшчотная матуліна мова     Паўтараем, на роднай мове размаўляем